‘Windmolens en zonnepanelen gaan ons klimaat niet redden’

- Maarten van Andel – In Katowice wordt momenteel besproken hoe de gestelde klimaatdoelen van Parijs ooit gehaald moeten worden. Maarten van Andel uit Best concludeerde in zijn nieuwe boek, De Groene Illustie, dat de maatregelen onvoldoende zullen zijn.

Toen in 2015 ambitieus doelstellingen werden opgesteld hoe de wereld de klimaatveranderingen zou tegengaan werd er niet verwacht dat de CO2 uitstoot in Parijs alleen maar zou stijgen. Door deze stijging is de klimaattop in Katowice alleen maar meer onder druk komen te staan. In Nederland lopen we ook nog achter op onze doelstellingen bleek uit onderzoek van drie onafhankelijk bureaus. Hoe haalbaar zijn deze gestelde doelstellingen dan?

Maarten van Andel uit Best kijkt heeft een sceptische blik. Hij volgt de discussie op de voet. Zijn boodschap: reken niet op windmolens, zonnepanelen en elektrische auto’s als het gaat om het redden van het klimaat op aarde. Ze brengen ons niet dichterbij de milieudoelstellingen.

Van Andel, sinds oktober directeur van het opleidingsinstituut Toegepaste Natuurwetenschappen van Fontys Hogescholen in Eindhoven, zette op een rij wat er nu eigenlijk waar en niet waar is op het gebied van duurzame energie. Met een verleden als scheikundig ingenieur heeft zich grondig verdiept in het onderwerp waarover hij zich al jaren verwonderde: het klimaat en energie. Hij ging rekenen met cijfers uit allerlei onderzoeken en statistieken. ,,Ik hoor en lees steeds meer dingen die mij het ongemakkelijke gevoel geven dat er iets niet klopt”, zo schrijft hij op de binnenkaft van zijn boek De Groene Illusie.

Klopt dit gevoel?

,,Ik schrok van het resultaat van mijn onderzoek. We komen niet eens in de buurt van de gestelde doelen. De maatregelen die nu worden genomen helpen een beetje, maar zijn niet effectief genoeg. De groene industrie en klimaatactivisten hebben moeite om feiten en fictie uit elkaar te houden.”

In De Groene Illusie neemt Van Andel het op tegen diverse aspecten van de doelstellingen waaronder ook windmolens. Uit zijn berekening blijkt dat deze minder energie opleveren als wordt gesuggereerd.

Zo zijn om één trein te laten rijden 4 windmolens nodig, om één vliegtuig te laten vliegen 33. Als we alle huidige elektriciteit in Nederland voor huishoudens, vervoer, landbouw en industrie met windenergie willen oppakken, zijn volgens zijn berekeningen 18.000 windmolens nodig. ,,Ofwel een kuststrook van negen kilometer breed van Cadzand naar Delfzijl, alle duinen en stranden inbegrepen. En dat is alleen nog maar het huidige elektriciteitsverbruik, slechts 20 procent van ons totale energieverbruik”, zegt Van Andel. ,,Het probleem is, als het gaat om energie hebben mensen geen idee wat de verhoudingen zijn.”

Zijn zonnepanelen dan wel een oplossing?

,,Ze doen het vele malen beter dan windmolens. De sterke punten zijn dat ze geen bewegende onderdelen hebben en dus onderhoudsarm zijn. Je kunt ze kleinschalig toepassen, zoals op daken van huizen.” 

Ook hier tekent Van Andel een kritische noot; het vergt veel energie om silicium voor zonnepanelen te winnen uit zand, voor de productie is een chemische reactie vereist waar weer steenkool nodig voor is en voor grootschalige toepassingen zijn ze invasief. ,,Als we al het wegverkeer zouden elektrificeren en op zonne-energie willen laten rijden, zouden we daarvoor vier keer zoveel oppervlak nodig hebben dan wat we aan asfalt hebben liggen op onze tienduizend kilometer aan rijks- en provinciewegen.”

Elektrische auto’s rijden op kolen

,,Het lijkt erop dat de overheid in hokjes denkt. De redenering is dat het traditionele autoverkeer CO2 uitstoot en dat dus elektrische auto's de oplossing voor het milieuvraagstuk zijn omdat er geen CO2 uit de uitlaat komt. Maar je moet naar het totaalplaatje kijken. Die elektrische auto rijdt uiteindelijk gewoon op kolen, dat bij verbranding CO2 uitstoot. Uit het stopcontact waar zo'n auto wordt opgewekt komt echt niet alleen duurzaam opgewekte stroom.”

Er zijn toch energiebedrijven die 100% groente stroom leveren? 

,,Dat is een van de misvattingen waar ik tegen aan ben gelopen. Energiebedrijven als Energiedirect en Greenchoice doen het voorkomen alsof zij 100 procent groene stroom leveren. Maar dat kan helemaal niet, want er is te weinig groene stroom. De huidige situatie in Nederland is dat 9 procent van alle elektriciteit uit wind- en 2 procent van zonne-energie komt. Ook van de overheid komt informatie die niet altijd klopt. Volgens de Europese Unie hoeft het bijstoken van biomassa als houtpallets in elektriciteitscentrales niet te worden meegerekend in de totale CO2-emissie. De redenering is dat de CO2 uit houtpallets weer wordt opgenomen door groeiende bomen. Dat gaat echter alleen op wanneer de bomen waarvan we houtpallets maken net zo snel groeien als dat wij ze verbranden. Cijfers hebben allang aangetoond dat op deze manier netto meer CO2 wordt uitgestoten, maar de EU en onze eigen regering houden daar stug in vol. We moeten onmiddellijk stoppen met het verbranden van biomassa.”

De oplossingen die u in uw boek beschrijft zijn op zijn minst controversieel. De auto-industrie aanpakken bijvoorbeeld, terwijl de luchtvaart er verrassend genoeg amper van langs krijgt. 

,,Als ik EU-commissaris was en ik moest ervoor zorgen dat de klimaatdoelstellingen werden gehaald, zou ik een top 5 maken met daarin de belangrijkste veroorzakers van CO2-emissie. De luchtvaart zit er niet in, de auto wel. Die stoot wereldwijd vijfmaal zoveel CO2 uit als het vliegtuig, evenveel als de staal- en cementindustrie bij elkaar.”

U pleit ook voor het heroverwegen van kernenergie. Dat is koren op de molen van uw oud-dorpsgenoot Klaas Dijkhoff, die daar vorige maand ook een lans voor brak. 

,,De discussie heeft religieuze proporties aangenomen. GroenLinks kan na al die jaren roepen: ‘kernenergie is fout’ nu niet meer zeggen: ‘misschien is het toch een goed idee'. Kernsplijting produceert geen CO2, anders dan bij zonne- en windenergie zijn vraag en aanbod op elkaar af te stemmen en uranium is er nog voor eeuwen. Ja, we hebben nog geen goede oplossing voor het langdurig hoogradioactief afval dat kernenergie produceert. Maar de voordelen en de potentie van kernenergie zijn zo groot dat die niet op principiële gronden in de ban moeten worden gedaan.”

Afgezien van deze politieke discussie, kernenergie zou volgens sommige criticasters ook gewoon te duur zijn.  

,,Zonder overheidssubsidies zou ook niemand windmolens of zonnepanelen kunnen plaatsen. We zullen moeten investeren, we zullen ook met zijn allen offers moeten brengen. Maar niet alles hoeft zoveel geld te kosten en sommige dingen kunnen direct geregeld worden. Slimme mobiliteit wordt vaak vertaald naar het ontmoedigen van autoverkeer, maar kan beter beginnen bij het laten rijden van al bestaande auto's met een gematigde snelheid in plaats van ze hard op te laten trekken en af te remmen. Waarom heeft Eindhoven bijvoorbeeld de groene golven over de hele ring afgeschaft? Waarom reageren stoplichten niet intelligent op actuele verkeersstromen?”

De Groene Illusie door Maarten van Andel, uitgeverij Dialoog, ISBN 9789461263094, 19,50 euro.